ปลาตะพัด Scleropages formosus สุดยอดปลาสวยงามของไทย

ด้วยความสง่างาม และรูปร่างที่เป็นเอกลักษณ์ ปลาตะพัดหรือปลามังกร จึงได้ชื่อว่าเป็น “สุดยอดปลาสวยงาม” ที่ได้รับความนิยมอย่างสูงสุด และเป็นที่รู้จักไปทั่วโลก

ปลาชนิดนี้ ถูกจัดให้เป็นหนึ่งในปลาโบราณ ที่ยังคงมีรูปร่างและพฤติกรรมดั้งเดิมอยู่ พบครั้งแรกเมื่อปี ค.ศ.1844 ในประเทศอินโดนีเซีย ถูกค้นพบเป็นทางการครั้งแรกในประเทศไทยเมื่อปี พ.ศ. 2474 ตามรายงานของสมิธที่ลำน้ำเขาสมิง จังหวัดตราด โดยระบุว่า ในขณะนั้น ปลาตะพัดเป็นปลาที่พบได้ทั่วไปในแม่น้ำลำคลองในภาคตะวันออก ขนาดโตเต็มที่ 1เมตร น้ำหนัก 7.2 กก.ไข่มีลักษณะสีส้มลูกกลมใหญ่ ขนาดเส้นผ่าศูนย์กลางประมาณ1.72 ฟักไข่ในปาก ในสมัยก่อนนิยมใช้ทำเป็นอาหาร เนื้อมีรสดี

สำหรับชื่อ “ตะพัด” (Scleropages formosus) เป็นชื่อที่เรียกกันใน ภาคตะวันออก แถบจังหวัดระยอง จันทบุรี และตราด แต่ในภาคใต้ จังหวัดสุราษฎร์ธานี จะเรียกปลาชนิดนี้ว่า “หางเข้”

ในปัจจุบัน สำหรับประเทศไทย คาดว่าปลาตะพัด เหลือเพียงบริเวณเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าคลองแสง และเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าคลองยัน ซึ่งเป็นต้นแม่น้ำตาปี และบริเวณแม่น้ำ ที่อำเภอละงู จังหวัดสตูลเท่านั้น ส่วนทางภาคตะวันออกที่เคยชุกชุมในอดีต ไม่มีรายงานการพบอีกเลย

อีกที่หนึ่งที่เคยได้ชื่อว่ามีปลาตะพัดชุกชุมคือ บึงน้ำใส อำเภอรามัน จังหวัดยะลา ในอดีตเป็นแหล่งจับปลาตะพัดที่มีชื่อเสียงมาก จนมีชื่อปรากฏในคำขวัญประจำอำเภอ โดยชาวบ้านจะเรียกปลาชนิดนี้ว่า “กรือซอ” แต่จากการจับอย่างมากในอดีต ทำให้ในปัจจุบัน ปริมาณปลาตะพัดลดน้อยลงจนแทบจะสูญพันธุ์

ปลาตะพัด อาศัยอยู่ในแม่น้ำที่มีสภาพใสสะอาด หากินใกล้ผิวน้ำ อาจกระโดดขึ้นฮุบแมลงหรือเหยื่อ ที่เกาะอยู่เหนือผิวน้ำได้สูง มีนิสัยค่อนข้างดุ ก้าวร้าว ขี้ตกใจ มักอาศัยอยู่ลำพังตัวเดียวหรือเป็นคู่ ถ้าอยู่เป็นฝูง ก็จะอยู่เป็นฝูงเล็ก ๆ ไม่เกิน 3-5 ตัว

พบได้ในทุกประเทศในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ และปลาในแต่ละแหล่งน้ำจะมีสีสันแตกต่างหลากหลายกันออกไป (Variety) เชื่อว่าเกิดจากลักษณะทางพันธุกรรม และสภาพแวดล้อมที่อยู่ เช่น สีทอง สีแดง สีเงิน สีทองอ่อน เป็นต้น

ลูกปลาตะพัดขนาด 20 ซ.ม.

ปัจจุบัน ลูกปลาตะพัดยังคงถูกรวบรวมจากแหล่งน้ำในธรรมชาติ ถึงแม้ว่าจะมีการเพาะพันธุ์สำเร็จแล้วก็ตาม

ในประเทศไทย ปลาตะพัดเป็นสัตว์น้ำคุ้มครองตาม พ.ร.บ.สงวนและคุ้มครองสัตว์ป่า ปี 2535 อยู่ในบัญชีรายชื่อ CITE Appendix I

ปลาตะพัด ที่ยังพอเหลืออยู่ในแหล่งน้ำของประเทศเพื่อนบ้าน ยังเป็นที่นิยมของนักตกปลาซึ่งจัดว่าเป็นเกมฟิชอีกชนิดหนึ่งด้วยครับ

ส่วนบ้านเรา เมื่อประมาณ10ปีก่อน เคยมีรายงานนักตกปลา ตกได้ปลาตะพัดอยู่เหมือนกันครับ แต่มีเพียงแค่ตัวเดียวเท่านั้น เสียดายตั้งแต่ข่าวครั้งนั้น เราแทบจะไม่ได้เห็นปลาชนิดนี้กันอีกแล้วในธรรมชาติ….

ผมหวังว่า ข้อมูลที่ผมรวบรวมมานี้ จะทำให้ปลาตะพัดในธรรมชาติ ถูกคุกคามน้อยลงนะครับ เพราะแม้แต่ผมที่เป็นคนระยอง หนึ่งในแหล่งที่เคยมีปลาตะพัด แต่จนถึงวันนี้ ผมยังไม่ได้ข้อมูลอะไรจากปลาชนิดนี้อีกเลย….

นายกระแสน้ำ…